Quy trình quản lý sức khỏe theo tuổi tằm

Là tập hợp các biện pháp phòng – phát hiện – cách ly – xử lý được thiết kế riêng cho từng giai đoạn (tuổi 1 → 5) nhằm:

• duy trì tằm khỏe (định nghĩa kỹ thuật: tằm ăn đều, lột xác đồng loạt, thân căng, phân thành khuôn),
• giảm tổn thất do bệnh (thường gây giảm năng suất kén 20–70% nếu bùng phát),
• bảo đảm chất lượng kén và tơ.

(Định nghĩa tổng hợp: FAO, 1988; Datta, 1992; 吕鸿声, 栽桑养蚕学.)

Là khoảng thời gian giữa hai lần lột xác liên tiếp. B. mori có 5 tuổi (5 larval instars) và 4 lần lột xác. Tuổi 1–3 gọi là tằm con; tuổi 4–5 gọi là tằm lớn (Peigler & Naumann, 2003; FAO, 1988).

Là pha tằm nằm im, không ăn, chuẩn bị lột xác. Giai đoạn này rất mẫn cảm với nhiệt – ẩm và va chạm; đây là điểm chuyển then chốt cần quản lý riêng (中国农业科学院蚕业研究所, 中国养蚕学).

Tằm lột xác đồng loạt được xem là chỉ dấu sức khỏe đàn và giúp dễ điều chỉnh chế độ nuôi/khử trùng. Đồng loạt kém là chỉ báo sớm của bệnh hoặc dinh dưỡng không đều (Dandin et al., 2003).

---

Các điểm dưới đây được tối thiểu 2 nguồn độc lập xác nhận và ở mức đã kiểm chứng.

• B. mori có 5 tuổi và 4 lần lột xác; thời lượng mỗi tuổi phụ thuộc nhiệt độ nuôi (FAO, 1988; Krishnaswamy et al., 1973; Peigler & Naumann, 2003; 中国农业科学院蚕业研究所).
• Tằm con có tỉ lệ tử vong tự nhiên cao hơn và mẫn cảm với vi khí hậu hơn tằm lớn; do đó cần nhiệt – ẩm cao hơn và vệ sinh nghiêm ngặt hơn (Datta, 1992; CSR&TI; 吕鸿声).

Xu hướng đồng thuận: giảm dần nhiệt độ và ẩm độ từ tuổi 1 → tuổi 5 để phù hợp sinh lý và giảm nấm bệnh ở tuổi lớn.

• Tằm con (I–III): nhiệt cao hơn, ẩm độ 80–90%.
• Tằm lớn (IV–V): nhiệt thấp hơn, ẩm độ 65–75%.

(FAO, 1988; Datta, 1992; 中国农业科学院蚕业研究所; CSR&TI — chênh lệch giá trị cụ thể xem Section 10.)

• Khử trùng phòng nuôi + dụng cụ + lá dâu trước và trong mỗi lứa là biện pháp phòng bệnh nền tảng (FAO, 1988; 吕鸿声; Datta, 1992).
• Sàng lọc ngài mẹ (mother-moth examination) chống bệnh gai (pébrine) là bắt buộc ở cấp sản xuất trứng giống (中国农业科学院蚕业研究所; Datta, 1992; TCVN 9822:2013 (khuyến nghị)).
• Cách ly tằm bệnh + loại bỏ tằm chết sớm giảm lây lan bệnh mềm nhũn và bủng (FAO, 1988; CSR&TI; 吕鸿声).

• Độ thông thoáng (ventilation) và ánh sáng tán xạ có lợi cho tằm lớn, đặc biệt ở tuổi 5 khi khối lượng phân và CO₂ tăng mạnh (Datta, 1992; FAO, 1988).
• Môi trường ẩm ướt kéo dài làm tăng nấm trắng và mềm nhũn (中国农业科学院蚕业研究所; CSR&TI).

---