Chẩn đoán nhanh và xử lý theo nhóm bệnh
Chẩn đoán nhanh là quy trình phát hiện bệnh trong khoảng thời gian ngắn (thường ≤ 24 giờ) bằng các phương pháp có thể thực hiện tại hiện trường hoặc phòng xét nghiệm cơ bản, nhằm đưa ra quyết định xử lý kịp thời trước khi bệnh lan rộng. Theo Tanada & Kaya (1993), trong bệnh học côn trùng, chẩn đoán nhanh phải dựa trên tam giác bằng chứng: triệu chứng – giải phẫu bệnh – tác nhân.
Là cách tiếp cận can thiệp dựa trên cơ chế sinh học của nhóm tác nhân thay vì dựa trên từng bệnh riêng lẻ, cho phép chuẩn hóa phác đồ ở quy mô hộ nuôi và hợp tác xã (Krishnaswamy et al., 1973; FAO, 1988).
Tập hợp các bệnh có cùng loại tác nhân sinh học (virus, vi khuẩn, nấm, đơn bào) và cùng con đường lây nhiễm chủ đạo (qua miệng/tiêu hóa vs. qua da/cuticle vs. qua trứng), do đó có cùng nguyên tắc phòng chống.
Cấu trúc tinh thể protein (polyhedrin) bao bọc các nucleocapsid của Baculovirus, đường kính khoảng 2–6 μm, tan trong môi trường kiềm ruột tằm, giải phóng virion — cơ chế nhiễm qua đường miệng (Gomi et al., 1999).
Hội chứng lâm sàng gồm: tằm mất đàn hồi, thân mềm nhũn, ngừng ăn, phân lỏng/ướt, nằm co cụm và chết rải rác; có thể do nhiều tác nhân phối hợp (virus + vi khuẩn) — đây là lý do "bủng" là một hội chứng, không phải một bệnh đơn tác nhân (Aruga, 1994; Singh, 2012).
Bảng dưới tổng hợp các điểm đồng thuận giữa các nguồn độc lập (tối thiểu 2 nguồn/nhận định).
| Nhận định | Đồng thuận (nguồn) | Trạng thái |
|---|---|---|
| Bệnh tằm được chia thành 5 nhóm căn nguyên: virus – vi khuẩn – nấm – đơn bào – ký sinh khác | Krishnaswamy et al., 1973; FAO, 1988; 吕鸿声, 1991; Aruga, 1994 | ✅ Đã kiểm chứng |
| Bệnh do virus (đa hóa) là bệnh nguy hiểm nhất, gây tổn thất nặng nhất | Steinhaus, 1949; FAO, 1988; 吕鸿声, 1991 | ✅ Đã kiểm chứng |
| Bệnh gai (nosemosis) là bệnh thuộc diện kiểm dịch và lây qua trứng | Pasteur, 1870; Krishnaswamy et al., 1973; 中国农业科学院蚕业研究所 | ✅ Đã kiểm chứng |
| Bệnh nấm xâm nhập qua da (cuticle), không qua miệng — nên phòng theo hướng môi trường/ẩm độ | Humber, 1997; Vega et al., 2009 | ✅ Đã kiểm chứng |
| Không có thuốc đặc trị virus ở tằm → phòng bệnh là bắt buộc | FAO, 1988; Tanada & Kaya, 1993; 吕鸿声, 1991 | ✅ Đã kiểm chứng |
| Soi kính hiển vi là phương pháp chẩn đoán cơ bản, khả thi ở mọi quy mô | Krishnaswamy et al., 1973; 吕鸿声, 1991 | ✅ Đã kiểm chứng |
| BmNPV thuộc họ Baculoviridae, chi Alphabaculovirus | Gomi et al., 1999; ICTV | ✅ Đã kiểm chứng |
| Kiểm tra ngài mẹ để loại trứng nhiễm N. bombycis là biện pháp chuẩn quốc tế | Pasteur, 1870; 吕鸿声, 1991; 中国农业科学院蚕业研究所 | ✅ Đã kiểm chứng |