Tằm Ăn Lá Gì Ngoài Lá Dâu? Thức Ăn Thay Thế An Toàn Cho Tằm
Trả lời nhanh: Tằm dâu (Bombyx mori) là loài côn trùng ăn chuyên biệt, lá dâu tằm là thức ăn duy nhất giúp tằm nhả tơ đạt phẩm cấp kén công nghiệp. Tuy nhiên trong tình huống cấp cứu thiếu dâu hoặc với giống tằm lá sắn (tằm thầu dầu), tằm có thể ăn tạm một số loại lá thay thế như lá sắn (khoai mì), lá dâu gai, lá sung non hoặc rau bắp cải sạch. Khi cho ăn lá thay thế, bắt buộc phải chọn lá sạch hoàn toàn dư lượng thuốc trừ sâu và nắm rõ giới hạn kỹ thuật để tránh tằm ngộ độc chết hàng loạt.
1. Sự khác biệt giữa tằm dâu và tằm ăn lá sắn (tằm thầu dầu)
Rất nhiều bà con mới nuôi hay nhầm lẫn giữa hai giống tằm này dẫn đến việc cho ăn sai thức ăn:
Tằm dâu truyền thống (Bombyx mori): Tuyến tơ và hệ tiêu hóa chỉ thích nghi trọn vẹn với lá dâu tằm. Lá dâu chứa hợp chất dẫn dụ đặc hiệu (morin) kích thích tằm ăn liên tục. Nếu thay bằng lá khác quá 2 ngày, tằm sẽ ăn ít dần, tiêu hóa kém, kén mỏng vỏ hoặc không thể kéo tơ nhộng chết đáy.
Tằm lá sắn (Samia cynthia ricini): Đây là giống tằm chuyên nuôi để lấy nhộng thực phẩm hoặc kéo sợi đũi thô. Thức ăn chính của chúng là lá sắn (cây khoai mì) hoặc lá thầu dầu (đu đủ tía). Giống tằm này khỏe hơn, sức đề kháng cao nhưng phẩm cấp tơ không thể dệt lụa mịn như tằm dâu.
Mẹo cho bà con: Nuôi tằm dâu lấy kén ươm tơ xuất khẩu bắt buộc phải chuẩn bị diện tích vườn dâu ổn định. Chỉ dùng các loại lá thay thế trong trường hợp bất khả kháng (mưa bão dập vườn dâu hoặc chờ lứa dâu mới đốn tỉa).
2. Các loại lá có thể cho tằm ăn thay thế tạm thời khi thiếu dâu
Trong trường hợp cấp bách bãi dâu gặp sự cố hoặc thiếu dâu cục bộ ở tuổi nhỏ, bà con có thể tận dụng một số loại lá sau để tằm ăn cầm cự:
Lá sắn (khoai mì - dùng cho tằm lớn tuổi 4–5): Có thể dùng lá sắn tươi bánh tẻ của các giống sắn ăn củ ngọt (ít độc tố axit xianhydric HCN). Lưu ý: Không dùng lá sắn cao sản công nghiệp đắng vì hàm lượng độc tố rất cao làm tằm trương đầu, nôn mửa.
Lá dâu gai (dâu rừng, mỏ quạ): Cùng họ dâu tằm (Moraceae), lá chứa hàm lượng nhựa tương đồng, tằm ăn rất tốt và không bị lạ bụng.
Lá bắp cải sạch (chỉ dùng cho tằm tuổi nhỏ cầm cự 1–2 cữ): Thái thật mỏng sợi bắp cải, vẩy ráo nước. Tằm sẽ ăn tạm để duy trì độ ẩm cơ thể nhưng không lớn được nếu không có lá dâu bổ sung.
Lá sung, lá bồ đề non: Có thể dùng thái chỉ cho tằm ăn dặm từ 1–2 bữa khi đứt nguồn dâu đột xuất.
Cực kỳ nguy hiểm: Tuyệt đối không cho tằm ăn lá sắn hoặc rau mua ngoài chợ khi chưa kiểm chứng nguồn gốc. Lá sắn rất hay bị phun thuốc trừ sâu rầy hoặc thuốc diệt cỏ lưu dẫn; chỉ cần một lượng tồn dư siêu nhỏ cũng làm cả nong tằm co giật chết đen chỉ sau 30 phút.
3. Bảng so sánh các loại thức ăn thay thế cho tằm
Bà con tham khảo bảng đánh giá hiệu quả dinh dưỡng của các loại lá thay thế dưới đây:
| Loại lá thức ăn | Độ an toàn cho tằm | Mức độ thích ăn | Ảnh hưởng đến chất lượng tơ kén |
|---|---|---|---|
| Lá dâu tằm (Chuẩn nhất) | 100% An toàn tuyệt đối | Ăn háu, lớn nhanh đồng đều | Kén dày vỏ, tơ óng ả, đạt chuẩn loại 1 |
| Lá dâu gai (Dâu rừng) | Rất an toàn | Ăn tốt như lá dâu nhà | Kén bình thường, năng suất tơ đạt 85–90% |
| Lá sắn ngọt (Khoai mì) | Cần cẩn thận dư lượng độc tố | Tằm ăn chậm hơn | Tơ hơi thô, tỷ lệ kén đôi và kén dẹt tăng |
| Rau bắp cải / Lá sung non | Chỉ ăn tạm 1–2 cữ | Ăn cầm cự khi đói | Không tạo được tuyến tơ, tằm chậm lớn |
4. Quy trình xử lý lá thay thế để chống ngộ độc cho tằm
Nếu bắt buộc phải dùng lá sắn hoặc lá thay thế cho tằm ăn, bà con cần tuân thủ nghiêm ngặt 3 bước sau:
- Rửa sạch và ngâm nước muối loãng: Rửa từng cuống lá dưới vòi nước chảy để trôi bụi bẩn và giảm bớt mủ nhựa lạ.
- Làm ráo nước bề mặt tuyệt đối: Trải mỏng lá nơi thoáng mát, bật quạt gió nhẹ cho se mặt lá trước khi thái cho tằm ăn (lá ướt sẽ gây sình bụng, phân lỏng dính nong).
- Cho ăn thử nghiệm trên 1 nong nhỏ: Luôn bốc một nắm tằm riêng cho ăn thử trước 2–3 giờ. Nếu thấy tằm ăn đều, phân khô, đầu ngẩng bình thường mới cho ăn diện rộng toàn trại.
Vật tư tham khảo cho bà con
Để tăng cường sức đề kháng đường ruột và cấp cứu tằm khi ăn phải thức ăn lạ, bà con có thể tham khảo một số vật tư sau:
SMART-2 bổ tằm
Men sinh học đường ruột giúp tằm tiêu hóa thức ăn lạ tốt hơn, phân khô ráo, chống sình ruột và thắt đuôi.
Xem chi tiết →
Thuốc giải độc tằm VN Prenn
Cấp cứu khẩn cấp khi tằm có biểu hiện trúng độc lá lạ, hóa chất bảo vệ thực vật, giúp tằm hồi sức ăn.
Xem chi tiết →Bà con đang gặp khó khăn trong vụ nuôi?
Đội ngũ kỹ thuật Dâu Tằm Việt luôn đồng hành hỗ trợ chẩn đoán bệnh tằm khẩn cấp và hướng dẫn liều lượng theo thực tế từng lứa.
Liên hệ Kỹ thuật viên Dâu Tằm ViệtCâu hỏi thường gặp
Cho tằm ăn lá sắn có nhả tơ làm kén được không?
Với giống tằm lá sắn chuyên biệt (Samia cynthia) thì tằm nhả tơ bình thường. Nhưng với giống tằm dâu (Bombyx mori), nếu cho ăn lá sắn dài ngày thì tằm rất yếu, tuyến tơ không phát triển đầy đủ dẫn đến kén rất mỏng hoặc tằm chết nhộng trước khi kịp kéo kén.
Làm sao phân biệt tằm bị đói lá dâu với tằm bị ngộ độc thức ăn?
Tằm đói dâu sẽ ngẩng đầu bò liên tục khắp nong tìm thức ăn, da nhăn nhưng phân vẫn khô. Ngược lại, tằm trúng độc lá lạ hoặc thuốc trừ sâu sẽ co giật, nôn ra nước xanh/vàng, thối ruột, phân chảy nước dính chặt vào thành nong và chết cong queo.
Lá dâu tằm bảo quản trong tủ lạnh hoặc hầm mát được mấy ngày?
Nếu hái dâu vào lúc trời râm mát, rũ sạch bụi và ủ trong hầm mát hoặc phủ bạt ẩm, lá dâu có thể giữ tươi ngon từ 2–3 ngày mà không bị héo úa hay lên men chua.
Xem thêm các bài viết kỹ thuật liên quan
Tài liệu tham khảo
- Nghiên cứu đặc tính dinh dưỡng và thức ăn thay thế trong chăn nuôi tằm dâu – Viện Dâu tằm tơ Trung ương.
- Giáo trình sinh lý học côn trùng và dinh dưỡng tằm dâu – Đại học Nông Lâm TP.HCM.
Bài viết thuộc chuyên mục Kỹ thuật nuôi tằm