Nguyên nhân gây bệnh cho tằm: gốc rễ để phòng bệnh chủ động

Nguyên Nhân Gây Bệnh Cho Tằm: Bệnh Không Tự Nhiên Xuất Hiện

Cơ thể tằm có hệ miễn dịch tự nhiên. Mầm bệnh muốn gây hại phải vượt qua hàng rào bảo vệ này. Khi tằm khỏe, môi trường sạch, mầm bệnh gần như không có cơ hội.

Chỉ khi tằm yếu, da bị tổn thương, hoặc môi trường ẩm bẩn tích tụ nhiều mầm bệnh, dịch mới bùng phát nhanh chóng.

Điều này giải thích vì sao cùng một loại mầm bệnh, có trại bị mà trại khác không. Cùng một trại, vụ này đổ bệnh nhưng vụ sau lại khỏe. Khác biệt nằm ở mức độ kiểm soát môi trường, vệ sinh và sức khỏe đàn tằm.

Nguyên nhân gây bệnh cho tằm vì thế không chỉ là "con virus" hay "con nấm". Đó là tổng hòa giữa mầm bệnh, sức đề kháng của tằm và điều kiện môi trường nuôi.

Nhóm Bệnh Do Virus: Nguy Hiểm Nhất, Khó Trị Nhất

Virus là tác nhân gây nhiều bệnh nguy hiểm nhất ở tằm. Điển hình là virus nhân đa diện BmNPV, gây bệnh mủ (còn gọi là bệnh vàng vôi, bệnh đa diện nhân).

Virus xâm nhập qua đường miệng khi tằm ăn phải lá dâu nhiễm mầm bệnh từ phân, xác tằm bệnh hoặc dụng cụ bẩn. Tằm bệnh ngừng ăn, thân sưng đốt, bò lảo đảo, da chuyển màu trắng đục hoặc vàng nhạt, khi chết thân mềm nhũn và vỡ ra dịch trắng sữa.

Virus tồn tại rất lâu trong môi trường. Chúng bám vào nong, dụng cụ, nền nhà và có thể lây sang lứa sau nếu không khử trùng triệt để.

Nhóm Bệnh Do Vi Khuẩn Và Vi Bào Tử

Vi khuẩn gây bệnh bủng (Flacherie) điển hình. Tằm ăn phải vi khuẩn qua lá dâu bẩn, nước hoặc phân tồn đọng. Tằm bệnh phân lỏng, nôn dịch, sau vài giờ đến vài ngày thì chết, thân mềm nhũn có mùi khó chịu.

Bệnh phát triển nhanh khi lá dâu ẩm, mốc hoặc nong bẩn. Kiểm soát vệ sinh lá dâu và nong nuôi là biện pháp chính để phòng nhóm bệnh này.

Riêng vi bào tử Nosema bombycis gây bệnh tằm gai (Pebrine) cần nhắc riêng vì đặc tính lây qua trứng. Vi bào tử này phá hoại ruột và tuyến tơ, khiến cả lứa suy yếu, kén nhỏ, ngài biến dạng.

Bào tử của bệnh tằm gai rất bền bỉ trong môi trường, khó tiêu diệt bằng hóa chất thông thường. Phòng bệnh tập trung vào nguồn trứng giống sạch và vệ sinh triệt để, vì bệnh gần như không chữa khỏi.

Nhóm Bệnh Do Nấm: Bệnh Tằm Vôi

Nấm gây bệnh ngoài da ở tằm, xâm nhập qua bề mặt cơ thể khi da có vết thương hoặc khi môi trường ẩm cao. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với nhóm virus và vi khuẩn.

Nấm Beauveria bassiana gây bệnh tằm vôi trắng (bạch cương): tằm chết cứng, xác khô rồi mọc lớp phấn trắng như vôi. Nấm Metarhizium gây bệnh vôi xanh với xác tằm phủ bào tử màu xanh lục. Một số loài nấm khác gây vôi đen hoặc vôi hồng, ít gặp hơn.

Nhiệt độ 24-28°C kết hợp độ ẩm trên 85% là điều kiện lý tưởng để nấm phát triển mạnh. Đây cũng chính là điều kiện thời tiết mùa mưa ở nhiều vùng nuôi tằm nước ta.

Bệnh do nấm chủ yếu phòng bằng kiểm soát ẩm độ và thông gió. Giữ nhà tằm ẩm 65-75%, thoáng khí, rắc vôi bột và giãn mật độ để tránh tằm cọ sát tổn thương da là cách hiệu quả nhất.

Vai Trò Của Môi Trường: "Người Gác Cổng" Quyết Định Bệnh Bùng Phát

Dù tác nhân là virus, vi khuẩn hay nấm, môi trường đóng vai trò quyết định bệnh có bùng phát hay không.

• Độ ẩm cao là điều kiện tiên quyết cho nấm và vi khuẩn sinh sôi. Trên 85% kéo dài, nguy cơ bệnh tằm vôi và bệnh bủng tăng vọt.
• Mật độ dày khiến tằm cọ sát gây tổn thương da, mở cửa cho nấm xâm nhập, đồng thời tích tụ mầm bệnh từ phân.
• Vệ sinh kém để bào tử, vi khuẩn tồn tại và tích tụ qua nhiều lứa nuôi.
• Lá dâu kém chất lượng làm tằm yếu, giảm sức đề kháng, dễ nhiễm bệnh cơ hội.

Kiểm soát môi trường chính là kiểm soát bệnh tằm từ gốc rễ. Giữ nhiệt độ, ẩm độ trong ngưỡng phù hợp, thông gió tốt, mật độ hợp lý, vệ sinh định kỳ và rắc vôi là tập hợp biện pháp giúp tằm luôn khỏe, mầm bệnh không có cơ hội phát triển.

Hướng Dẫn Phòng Bệnh Chủ Động Từ Gốc

Hiểu nguyên nhân gây bệnh cho tằm giúp bà con xây dựng quy trình phòng bệnh chủ động trước khi bệnh xảy ra, thay vì chữa khi đã bùng.

Bước 1: Kiểm soát môi trường nuôi. Duy trì nhiệt độ, ẩm độ phù hợp theo tuổi tằm, thông gió tốt, tránh để nhà tằm quá ẩm hay quá nóng.

Bước 2: Quản lý mật độ hợp lý. Giãn nong đúng thời điểm theo tuổi, tránh tằm chồng lớp cọ sát gây tổn thương da và tích tụ phân ẩm.

Bước 3: Đảm bảo vệ sinh và khử trùng. Vệ sinh nong, dụng cụ định kỳ, dọn phân, rắc vôi bột. Khử trùng triệt để nhà tằm trước khi thả lứa mới và sau khi có bệnh.

Bước 4: Quản lý nguồn lá và giống sạch. Chọn lá dâu sạch, không dính đất phân, không nhiễm thuốc, không ẩm mốc. Chọn trứng giống sạch bệnh từ nơi uy tín để tránh bệnh truyền qua trứng.

Bước 5: Theo dõi phát hiện sớm. Quan sát đàn tằm hằng ngày để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường như ăn chậm, đổi màu, chết rải rác.

Khi cần xử lý nấm phát sinh trên diện rộng, bà con có thể tham khảo các chế phẩm chuyên cho bệnh tằm vôi như Thuốc trị tằm Vôi F3 để sát trùng nong nuôi và môi trường. Với nhóm bệnh do vi khuẩn, nấm, virus, sản phẩm Thuốc tăng kén tằm Kháng khuẩn Tăng kén tố hỗ trợ phòng bệnh định kỳ từ tuổi 2 trở đi. Còn để khử trùng nhà nuôi và dụng cụ giữa các lứa, Clo bột 90% (TCCA) là lựa chọn phổ biến, lưu ý pha đúng liều và đảm bảo thông thoáng.

Kết luận

Bệnh tằm do virus, vi khuẩn, vi bào tử, nấm và điều kiện môi trường ẩm thấp, mật độ dày, vệ sinh kém cùng lá dâu kém chất lượng gây ra. Mầm bệnh luôn hiện hữu, chỉ chờ cơ hội bùng phát. Bà con hãy phòng bệnh chủ động từ gốc bằng vệ sinh và kiểm soát môi trường ngay từ đầu vụ để hạn chế thiệt hại.