Bệnh tiêu hóa ở tằm: Nhận biết sớm và xử lý kịp thời để cứu lứa kén

Đối chiếu nhanh các bệnh thường gặp tại chuồng

Bệnh tiêu hóa ở tằm là gì và vì sao nguy hiểm?

Bệnh tiêu hóa ở tằm là tình trạng rối loạn hệ đường ruột, khiến tằm ăn vào không tiêu hóa được, dẫn đến phân lỏng, mất nước và chết nhanh. Đây là nhóm bệnh phổ biến thứ hai sau bệnh mủ, nhưng lại gây thiệt hại nhanh hơn vì bà con thường phát hiện muộn.

Theo quan sát thực tế tại các vùng nuôi tằm, bệnh tiêu hóa có thể làm chết 20–40% đàn tằm nếu không xử lý trong vòng 24 giờ. Đặc biệt vào mùa mưa, khi độ ẩm không khí trên 90%, vi khuẩn đường ruột phát triển mạnh, bệnh có thể lây lan sang toàn bộ nong chỉ trong 1–2 ngày.

Điểm nguy hiểm của bệnh tiêu hóa là triệu chứng ban đầu rất mờ nhạt. Tằm vẫn bò, vẫn ăn nhưng chậm hơn bình thường. Nếu bà con không để ý đến phân tằm, bệnh sẽ bùng phát khi đã quá muộn.

Trong 5 nhóm bệnh tằm chính — virus, vi khuẩn, nấm, đơn bào và ký sinh — bệnh tiêu hóa thường thuộc nhóm vi khuẩn hoặc hỗn hợp virus – vi khuẩn. Điều này có nghĩa là bệnh có thể phòng được bằng vệ sinh, nhưng khi đã phát nặng thì rất khó cứu.

Triệu chứng nhận biết bệnh tiêu hóa qua từng giai đoạn

Bà con có thể chẩn đoán bệnh tiêu hóa đa số bằng quan sát thực tế, không cần thiết bị phòng xét nghiệm. Điều quan trọng là phải kiểm tra nong tằm ít nhất 2 lần mỗi ngày — sáng sớm và chiều mát.

Bảng dưới đây tổng hợp dấu hiệu nhận biết theo mức độ bệnh:

Phân tằm là chỉ báo quan trọng nhất. Tằm khỏe có phân rắn, rời từng viên, màu nâu đen đồng đều. Khi thấy phân lỏng, dính, mùi tanh nặng hoặc có dịch nhầy — bệnh tiêu hóa đã khởi phát, cần xử lý ngay trong ngày.

Ngoài ra, bà con cần phân biệt bệnh tiêu hóa với các bệnh khác để xử lý đúng hướng:

• Bệnh tiêu hóa: Phân lỏng, bụng căng, tằm mềm nhũn, mùi tanh.
• Bệnh mủ (NPV): Da phồng rộp trắng, thân mọng nước, bò lung tung, vỡ dịch trắng sữa.
• Bệnh tằm vôi: Tằm chết cứng, phủ lớp mốc trắng, xuất hiện sau khi chết.
• Bệnh tằm gai: Có đốm đen nhỏ như hạt tiêu trên da, tằm chậm lớn.

Nguyên nhân gây bệnh tiêu hóa ở tằm

Bệnh tiêu hóa ở tằm chủ yếu do ba nhóm nguyên nhân, tất cả đều liên quan đến nguồn ăn và điều kiện chuồng nuôi.

1. Lá dâu ôi, nhiễm ẩm mốc

Lá dâu hái để lâu hoặc để ướt mưa dễ lên men, vi khuẩn phát triển. Khi tằm ăn vào, hệ tiêu hóa bị rối loạn ngay. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tiêu hóa vào mùa mưa.

Lá dâu để qua đêm hoặc bị mưa ướt rồi cho tằm ăn trực tiếp là sai lầm rất phổ biến. Nguyên tắc "lá hái đến đâu ăn đến đó, không trữ lâu" không bao giờ nên bỏ qua.

2. Nước uống hoặc nước tẩm lá bẩn

Nước giếng nhiễm khuẩn hoặc nước để lâu ngày tạo mầm bệnh đường ruột. Nếu bà con phun nước lên lá dâu để giữ tươi, cần dùng nước sạch và phun lượng vừa phải.

3. Mật độ nuôi quá dày và vệ sinh kém

Phân tằm tích tụ, lá rải quá dày tạo môi trường ẩm ướt cho vi khuẩn phát triển. Khi mật độ quá cao, tằm chèn vào nhau, dễ lây bệnh qua tiếp xúc và qua phân.

Xử lý khẩn cấp khi phát hiện tằm bị tiêu hóa

Khi phát hiện tằm bỏ ăn, phân lỏng, bà con cần hành động ngay theo 3 bước sau. Thời gian vàng để cứu đàn tằm là trong vòng 24 giờ đầu.

Bước 1: Cách ly và ngừng cho ăn lá cũ

Ngay khi nghi ngờ, bỏ toàn bộ lá dâu còn trong nong. Vệ sinh nong nứa bằng nước sạch, rắc một lớp mỏng vôi bột lên nong và xung quanh để sát khuẩn. Tách các nong tằm bệnh sang khu riêng, tránh lây sang nong khỏe.

Bước 2: Giảm mật độ và để nong thoáng

Giảm mật độ tằm, dãn nong để tằm không chèn vào nhau. Đảm bảo thông gió, nhiệt độ 25–28°C, độ ẩm 65–70% để tằm hồi phục. Tránh phun nước hoặc giữ nong ẩm.

Bước 3: Cho ăn lá dâu sạch, khô, tươi mới

Sau 6–8 giờ nhịn, cho tằm ăn lại lá dâu tươi sạch, lau khô. Chia nhỏ bữa, quan sát phản ứng. Nếu tằm ăn lại bình thường, bệnh đã được khống chế.

Phòng bệnh tiêu hóa lâu dài theo mùa vụ

Phòng bệnh luôn hiệu quả hơn chữa bệnh, đặc biệt với bệnh tiêu hóa. Bà con cần thực hiện đồng bộ các biện pháp từ trước vụ, trong vụ và sau vụ.

Trước vụ nuôi:

• Vệ sinh, sát trùng toàn bộ nong né, nhà nuôi bằng vôi bột hoặc vôi nước.
• Phơi nong nứa dưới nắng ít nhất 2 giờ để diệt mầm bệnh còn sót.
• Chuẩn bị nguồn lá dâu sạch, không phun thuốc trừ sâu trong vòng 7–10 ngày trước khi hái.

Trong vụ nuôi:

• Hái lá đúng giờ (sáng sớm hoặc chiều mát), không trữ lá qua đêm.
• Đảm bảo mật độ phù hợp từng tuổi tằm, không nuôi quá dày.
• Thay phân thường xuyên để nong luôn khô ráo.
• Kiểm tra phân tằm mỗi ngày để phát hiện sớm bất thường.

Sau vụ nuôi:

• Dọn sạch phân và lá thừa, rắc vôi, phơi nong nứa dưới nắng.
• Khử trùng nhà nuôi và dụng cụ trước khi vào vụ mới.

Phân biệt bệnh tiêu hóa với các bệnh tằm khác

Nhiều bà con nhầm lẫn bệnh tiêu hóa với bệnh mủ hoặc bệnh tằm vôi, dẫn đến xử lý sai hướng. Bảng dưới đây giúp phân biệt nhanh:

Khi tằm có dấu hiệu bệnh, bà con nên đối chiếu nhiều đặc điểm cùng lúc thay vì chỉ dựa vào một dấu hiệu. Nếu không chắc chắn, hãy cách ly và liên hệ cán bộ khuyến nông để được tư vấn.

Kết luận

Bệnh tiêu hóa ở tằm là bệnh nguy hiểm nhưng có thể phòng và xử lý được nếu bà con phát hiện sớm qua quan sát phân tằm. Nguyên tắc cốt lõi là giữ nguồn lá dâu sạch khô, kiểm soát mật độ nuôi và vệ sinh nong thường xuyên. Khi phát hiện bệnh, cần hành động ngay trong vòng 24 giờ để cứu đàn tằm.

Bài viết liên quan

• Bệnh tằm theo mùaNắm rõ bệnh nào hay xuất hiện theo từng mùa để phòng trước
• 10 dấu hiệu nhận biết tằm bị bệnh sớmQuan sát bề ngoài để phát hiện bệnh trước khi lây lan
• Phân biệt các bệnh thường gặp ở tằmSổ tay nhận biết nhanh các bệnh tằm phổ biến
• Phòng bệnh cho tằm trước mỗi vụ nuôiQuy trình vệ sinh và sát trùng chuồng nuôi trước vụ
• Cách xử lý khi phát hiện tằm bị bệnhHướng dẫn xử lý khẩn cấp để cứu đàn tằm