Bệnh ngoài da ở tằm: Dấu hiệu sớm, cách xử lý và phòng ngừa hiệu quả

Vì sao chấm đen trên da tằm là hồi chuông báo động?

Da tằm không chỉ là lớp áo ngoài. Đây là hàng rào ngăn vi khuẩn, nấm và virus xâm nhập cơ thể. Khi da xuất hiện chấm đen, đốm nâu hay vùng cứng bất thường, nghĩa là lớp phòng thủ đã bị phá vỡ.

Với tằm, bệnh ngoài da phần lớn do nấm gây ra. Bào tử nấm bám vào da khi môi trường ẩm, nảy mầm, xuyên thủng lớp cutin và phát triển bên trong cơ thể. Từ lúc nhiễm đến khi tằm chết thường chỉ vài ngày.

Nhiều hộ nuôi cho rằng vài chấm nhỏ không đáng ngại. Nhưng trong điều kiện ẩm cao, một nong tằm có bào tử nấm có thể lây toàn bộ nong và sang nong khác chỉ trong 2–3 ngày.

Các loại nấm gây bệnh ngoài da thường gặp ở tằm

Bệnh ngoài da ở tằm chủ yếu do ba nhóm nấm gây ra. Mỗi loại có dấu hiệu nhận biết và mức độ nguy hiểm khác nhau.

• Bệnh tằm vôi (bạch cương trắng) do nấm Beauveria bassiana: phổ biến nhất. Tằm chậm lớn, da nổi chấm đen cứng không đều, dần cứng toàn thân rồi chết. Sau vài ngày, xác tằm mọc lớp phấn trắng — đó là bào tử nấm, nguồn lây lan chính.
• Bệnh tằm vôi (vôi xanh) do nấm Metarhizium anisopliae: thân tằm cứng đờ, xác chuyển màu xanh lục. Thường xuất hiện ở tuổi 4–5 khi ẩm độ cao kéo dài.
• Bệnh đen do nấm phối hợp vi khuẩn: đốm đen lớn lan rộng, da hoại tử từng mảng, tằm yếu và chết rải rác.

Nấm phát triển mạnh khi ẩm độ vượt 85%, nhiệt độ quanh 25–26°C. Đây là điều kiện rất phổ biến vào mùa mưa ở Lâm Đồng và các vùng núi phía Bắc.

Nguyên nhân hàng đầu: độ ẩm cao và mật độ quá dày

Hầu như không có bệnh ngoài da nào xuất hiện tự nhiên. Chúng chỉ bùng phát khi môi trường nuôi mất kiểm soát.

Độ ẩm cao là môi trường lý tưởng cho bào tử nấm bám da và nảy mầm. Khi trời mưa nhiều hoặc nhà thông gió kém, độ ẩm dễ vượt quá 85%. Lúc này nấm tấn công rất nhanh.

Mật độ nuôi quá dày khiến tằm cọ sát, đè lên nhau, làm tổn thương da. Vết xước chính là cửa ngõ để nấm xâm nhập. Phân và lá ẩm tích tụ cũng tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển.

Quản lý mật độ và thông gió luôn phải đi đôi với phòng bệnh ngoài da.

Hướng dẫn xử lý nhanh khi phát hiện tằm bệnh da

Khi phát hiện tằm có chấm đen hoặc chết khô do bệnh ngoài da, cần hành động ngay theo đúng trình tự để khoanh vùng bệnh.

Phòng bệnh ngoài da từ gốc: kiểm soát môi trường ổn định

Cách phòng bệnh ngoài da hiệu quả nhất không nằm ở thuốc, mà nằm ở việc giữ nhà tằm luôn khô ráo, thoáng và sạch.

Duy trì độ ẩm quanh 65–75%, nhiệt độ phù hợp từng tuổi: tằm nhỏ (tuổi 1–2) 27–28°C, tằm lớn (tuổi 3–5) 25–26°C. Thông gió tốt giúp giảm phần lớn rủi ro vì bào tử nấm khó nảy mầm trong không khí khô.

Vệ sinh định kỳ nong, né, sàn nhà và rắc vôi bột thường xuyên ngăn chặn mầm bệnh tích tụ. Sau mỗi lứa tằm, phải vệ sinh khử trùng toàn bộ nhà tằm trước khi thả tằm mới.

Kinh nghiệm thực tế: phát hiện sớm cứu cả lứa tằm

Tại nhiều trại tằm ở Bảo Lộc, Lâm Đồng, tình trạng tằm tuổi 4 nổi chấm đen trên lưng rồi lan nhanh là bài học quen thuộc. Khi nhận ra dấu hiệu sớm, hộ nuôi xử lý đúng trình tự: gắp bỏ con bệnh vào thùng vôi, mở toang cửa trại và bật quạt tăng thông gió.

Rắc vôi bột quanh các nong và giãn tằm ra thêm hai nong trống để giảm mật độ. Chú trọng cho tằm ăn lá bánh tẻ khô ráo thay vì lá còn ẩm.

Sau 2–3 ngày, số tằm bệnh mới giảm hẳn, độ ẩm trại về 70% nhờ thông gió. Đến sung tuổi, đàn tằm lột xác sạch, da mới lành mạnh, kén thu về vẫn đạt chất lượng tốt.

Kết luận

Bệnh ngoài da ở tằm thường bắt nguồn từ độ ẩm cao và mật độ nuôi dày. Bà con nên chủ động kiểm tra nong và rắc vôi bột ngay khi thấy chấm đen trên da tằm. Giữ ẩm độ trong khoảng 60–75% và cách ly nong bệnh sớm sẽ giúp đàn tằm khỏe hơn, kén đạt chất lượng tốt hơn.