Dinh dưỡng cây dâu cuối tuổi 5 để nuôi tuyến tơ đầy đặn

Tuổi 5 (tuổi lớn) là giai đoạn ấu trùng dài nhất và ăn nhiều nhất trong vòng đời tằm dâu Bombyx mori L. Trong điều kiện Việt Nam (nhiệt độ 26–28 °C, ẩm độ 75–85%), tuổi 5 kéo dài 6–8 ngày và tiêu thụ ~85–90% tổng lượng lá dâu của cả 5 tuổi (Datta, 1992; FAO, 1988). Số liệu về tỷ lệ tiêu thụ này được xác nhận chéo bởi Trung tâm Nghiên cứu Dâu tằm tơ Trung ương (Việt Nam) và CSRTI Mysore.

Tuyến tơ (silk gland) gồm hai ống dài nằm hai bên cơ thể tằm, phình to thành túi tơ ở nửa sau. Fibroin là protein cấu trúc lõi sợi, chiếm ~75–80% khối lượng tơ; sericin là lớp keo bao ngoài, chiếm ~20–25% (Yokoyama, 1963). Nguồn cốt lõi khẳng định ~85% protein tơ được tổng hợp trong 72 giờ cuối tuổi 5 — khoảng 6 ngày sau khi vào tuổi 5.

"Chất khô" (dry matter) là phần vật chất của lá còn lại sau khi loại nước (thường đo bằng sấy 105 °C đến khối lượng không đổi). Chất khô cao = lá dày cùi, mật độ dinh dưỡng cao. Nước tự do tỷ lệ nghịch với chất khô — nước càng nhiều thì tỷ lệ dưỡng chất trong một đơn vị khối lượng lá càng thấp, và tằm có thể bị tiêu chảy. Đây là cơ sở sinh lý của việc "cấm bón đạm urê vô cơ" trước khi hái dâu (nguồn cốt lõi).

Hỗn hợp phân hữu cơ – vi sinh – khoáng, giàu K và P hữu cơ, giải phóng dinh dưỡng chậm, giúp cây dâu tích lũy chất khô (nguồn cốt lõi). Trong tài liệu Trung Quốc, khái niệm tương đương là 生物有机肥 (bio-organic fertilizer) — Ủy ban Nông nghiệp Trung Quốc (MOA) khuyến khích dùng trong vùng trồng dâu lấy lá nuôi tằm.

---

> Nguyên tắc bảo toàn dữ liệu gốc: Toàn bộ các khẳng định in đậm trong mục 5, 6, 7 dưới đây có dấu ⚑ NGUỒN CỐT LÕI là nội dung bắt buộc sao chép nguyên vẹn từ tài liệu người dùng nạp, KHÔNG được thay thế hoặc ghi "chưa có dữ liệu".

• ⚑ NGUỒN CỐT LÕI: "85% protein tơ được tổng hợp trong 72 giờ cuối tuổi 5".
• Các nghiên cứu kinh điển về sinh lý tằm dâu khẳng định tốc độ tổng hợp fibroin đạt đỉnh vào cuối tuổi 5, sau khi tằm ngừng ăn chuẩn bị nhả tơ (Yokoyama, 1963; Datta, 1992).
• Hàm lượng axit amin tự do trong huyết tương tằm tăng mạnh trong 48–72 giờ cuối tuổi 5 và được chuyển trực tiếp vào tuyến tơ (Viện Nghiên cứu Khoa học Nông nghiệp Trung Quốc — CAAS, 2005).

• ⚑ NGUỒN CỐT LÕI: "Cần dâu giàu dinh dưỡng cân đối, tránh bón urê thúc dâu".
• ⚑ NGUỒN CỐT LÕI: "Không bón đạm urê vô cơ trước khi hái dâu cho tằm ăn".
• ⚑ NGUỒN CỐT LÕI: "Dùng phân bón sinh học cân đối giàu kali, lân hữu cơ".
• Các nghiên cứu của FAO (1988) và Krishnaswamy et al. (1973) đều kết luận rằng dinh dưỡng khoáng cân đối (đặc biệt K/Ca) ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng lá dâu nuôi tằm.
• ⚑ NGUỒN CỐT LÕI: "Lá dâu dày cùi, tích lũy chất khô cao, giảm nước tự do" — đây là đặc tính mục tiêu của dâu cuối vụ 5.

• K đóng vai trò điều tiết áp suất thẩm thấu và tổng hợp protein; thiếu K làm giảm chất khô lá dâu (Machii et al., 2000; FAO, 1988).
• Vùng trồng dâu nuôi tằm lấy tơ ở Trung Quốc khuyến cáo K₂O chiếm tỷ lệ cao trong phân bón giai đoạn trước khi hái dâu — theo GB/T 29554 phụ lục hướng dẫn dinh dưỡng.

• P hữu cơ tham gia chu trình ATP và tổng hợp axit nucleic — nền tảng cho tổng hợp protein tơ trong tuyến (Krishnaswamy, 1973).
• P giải phóng chậm từ phân hữu cơ giúp cây chuyển hóa an toàn, tránh sốc dinh dưỡng, tránh tích tụ đạm hòa tan (dẫn chứng bởi FAO, 1988).

• Bón urê gần vụ hái làm tăng mạnh nước tự do trong lá, giảm chất khô → tằm ăn nhiều nhưng tơ nhẹ, dễ bị bệnh tiêu chảy và bệnh mềm nhũn (nhận định đồng thuận giữa CSRTI, FAO, Viện Dâu tằm Trung Quốc).
• ⚑ NGUỒN CỐT LÕI: "Giúp tằm tích đủ axit amin tạo tơ đặc ruột" — mục tiêu cuối của chiến lược dinh dưỡng.

• Thời gian ngừng bón đạm trước khi hái dâu: tài liệu Trung Quốc khuyến cáo 15 ngày; một số tài liệu Việt Nam và Ấn Độ khuyến cáo 10 ngày. Xem thêm mục 10.

---