Dấu hiệu tằm sắp nhả tơ và quy trình lên né thu hoạch kén

Tằm bò loạn khắp nong vì nhà chưa kịp chuẩn bị né — làm sao để không lỡ "thời điểm vàng"?

Nắm đúng dấu hiệu tằm sắp nhả tơ để cho lên né kịp thời, giữ trọn chất lượng kén cả lứa

Nhiều hộ nuôi tằm chỉ chú trọng khâu cho ăn mà quên rằng chất lượng kén quyết định phần lớn ở giai đoạn lên né. Khi tằm tuổi 5 đã ăn no, cơ thể bóng lên và bắt đầu bò tìm chỗ kéo tơ, nếu né chưa sẵn sàng thì tằm sẽ kéo tơ vụng về ngay trên nong, kén dính chùm, méo mó, mất giá. Ngược lại, nhận diện đúng dấu hiệu tằm sắp nhả tơ và chuẩn bị né trước sẽ giúp bà con thu về kén tròn đều, tơ dày, bán được giá cao.

Vì sao khâu lên né quyết định chất lượng kén

Lên né là giai đoạn "thu hoạch thành quả" của cả vụ nuôi. Sau khi ăn no ở tuổi 5, tằm sẽ tìm một vị trí thích hợp để kéo tơ tạo kén. Nếu môi trường thuận lợi, né sạch và thoáng, tằm kéo tơ đều, kén tròn đẹp, tơ dày. Ngược lại, né bẩn hoặc chật chội khiến tằm bò lạc, kén méo, dính chùm, giảm giá trị thương phẩm rõ rệt.

Đây là công đoạn mà sự cẩn thận và đúng thời điểm tạo nên khác biệt lớn về năng suất cuối vụ. Kén tốt phụ thuộc phần lớn vào việc tằm có được "ngôi nhà" kéo tơ phù hợp hay không.

Có ba yếu tố cốt lõi quyết định chất lượng kén ở giai đoạn này:

• Đúng thời điểm: cho lên né khi tằm vừa chín, không quá sớm cũng không quá trễ.
• Né sạch, đủ chỗ: mỗi con có không gian kéo tơ riêng, né khô ráo không mầm bệnh.
• Môi trường yên tĩnh: hạn chế rung động, tiếng ồn và ánh sáng chói để tơ không bị đứt.

Nhận biết dấu hiệu tằm sắp nhả tơ để lên né

Biết đúng khi nào tằm "chín" để cho lên né là kỹ năng quan trọng nhất. Ở cuối tuổi 5, khi tằm ăn no, cơ thể căng bóng, ngừng ăn và bắt đầu bò tìm chỗ kéo tơ, ngẩng đầu ra phía trước, phân dần hết — đó là dấu hiệu tằm đã chín sẵn sàng lên né.

Bà con cần quan sát hằng ngày để bắt kịp mốc này. Dưới đây là bảng đối chiếu các dấu hiệu nhận biết:

Nếu cho lên né sớm khi tằm chưa chín hẳn, tằm sẽ bỏ chỗ, bò loạn, kéo tơ kém. Nếu để trễ, tằm đã chín sẽ kéo tơ ngay tại nong, kén dính, khó thu hoạch và chất lượng kém.

Chuẩn bị né và dụng cụ trước khi tằm chín

Né cần được chuẩn bị sạch sẽ, khô ráo và đủ số lượng trước khi tằm chín. Né có thể là loại né tre hoặc né nhựa chuyên dùng, cần vệ sinh, phơi khô, đảm bảo không mốc, không mầm bệnh. Chuẩn bị giá đỡ chắc chắn để đặt né, thuận tiện cho việc thu hoạch sau này.

Né cần đủ diện tích để mỗi con tằm có chỗ kéo tơ riêng. Tránh né quá chật khiến kén dính nhau, khó thu, giảm chất lượng. Bố trí né trong khu vực yên tĩnh, thoáng khô, ít ánh sáng chói. Kiểm tra né trước khi dùng, loại bỏ né cũ, hư hỏng hoặc còn sót xác tằm bệnh vụ trước.

Hướng dẫn cho tằm lên né đúng kỹ thuật

Thực hiện cho tằm lên né theo các bước dưới đây để tằm kéo tơ tốt, hạn chế thất thoát.

Bước 1: Chọn thời điểm phù hợp. Đợi tằm chín, ngừng ăn, bò tìm chỗ kéo tơ. Tránh cho lên né quá sớm hoặc quá trễ. Làm vào lúc trời mát, không quá nóng hoặc quá lạnh để tằm ổn định ở né.

Bước 2: Rải tằm lên né đều. Nhẹ nhàng chuyển tằm chín lên né, rải đều để mỗi con có chỗ kéo tơ riêng. Tránh dồn tằm thành từng cụm khiến kén dính. Chuyển tằm nhẹ nhàng, không làm dập.

Bước 3: Duy trì môi trường thuận lợi. Giữ khu vực né yên tĩnh, hạn chế tiếng ồn, rung động, ánh sáng chói. Môi trường thoáng khô giúp tằm kéo tơ chuẩn, tơ dày. Kiểm tra nhiệt độ, ẩm độ phù hợp.

Bước 4: Theo dõi giai đoạn kéo tơ. Theo dõi quá trình tằm kéo tơ trong vài ngày, đảm bảo tằm ổn định, kéo tơ đều. Nếu có tằm bò lạc, khéo tay đưa lại né nhẹ nhàng. Không xáo trộn né quá nhiều trong lúc tằm đang kéo tơ vì có thể làm đứt sợi tơ.

Thu hoạch kén đúng thời điểm

Thu hoạch kén đúng thời điểm giúp giữ chất lượng và giá trị kén cao nhất. Thời điểm thu lý tưởng là khi tằm đã hóa nhộng bên trong, kén chắc, vỏ kén đã cứng lại, không còn mềm. Thường sau vài ngày kể từ khi tằm kéo tơ hoàn tất.

Thu quá sớm khi kén còn mềm, tơ chưa khô chắc sẽ dễ làm dập kén, biến dạng, giảm chất lượng tơ. Thu quá muộn khi nhộng đã hóa bướm có thể làm vỡ kén, giảm giá trị. Vì vậy cần dò thời điểm thích hợp: bấm nhẹ thấy kén cứng chắc, không lõm sâu là có thể thu.

Kỹ thuật thu hoạch và phân loại kén

Khi thu hoạch, nhẹ nhàng gỡ từng kén khỏi né, tránh làm rách vỏ kén, giữ nguyên hình dáng. Thu kén sạch, không lẫn tằm bệnh, phân, tạp chất.

Phân loại kén theo chất lượng để nâng cao giá trị thương phẩm:

• Kén tốt: tròn đều, chắc, vỏ dày.
• Kén kém: méo, lép, mỏng.
• Kén dính, kén bẩn: xử lý riêng.

Sau khi thu, kén cần được bảo quản nơi khô ráo, thoáng, tránh ẩm mốc và sâu bọ. Kén chất lượng tốt được bán cho cơ sở thu mua, ươm tơ. Kén kém hoặc lẫn tằm bệnh cần được phân loại, xử lý đúng quy định, tránh làm ảnh hưởng chất lượng số lớn kén tốt và vệ sinh trại.

Những sai lầm thường gặp khi lên né và thu hoạch kén

Nhiều hộ nuôi tằm mất giá trị kén chỉ vì vài sai sót nhỏ ở giai đoạn cuối. Dưới đây là những lỗi phổ biến bà con cần tránh:

• Chuẩn bị né quá muộn: tằm chín sớm hơn dự tính, né chưa sẵn khiến tằm bò lạc, kéo tơ vụng về.
• Né quá chật: tằm kéo tơ sát nhau, kén dính chùm, khó thu.
• Né ẩm hoặc còn mầm bệnh: tằm dễ nhiễm nấm, kén kém chất lượng.
• Xáo trộn né trong lúc tằm kéo tơ: làm đứt tơ, tằm tụt kén, kén lép méo.
• Thu kén quá sớm hoặc quá muộn: kén mềm dễ dập, hoặc nhộng hóa bướm làm vỡ kén.
• Không phân loại kén: kén kém lẫn với kén tốt làm giảm giá bán cả lô.

Kết luận

Cho tằm lên né đúng lúc tằm chín, né sạch khô và thu kén khi vỏ đã chắc sẽ quyết định chất lượng kén của cả lứa. Bà con hãy chuẩn bị né trước và theo dõi sát dấu hiệu tằm sắp nhả tơ để thu hoạch đúng thời điểm, tránh kén mềm hoặc vỡ. Làm chủ khâu này giúp bà con khép lại vụ nuôi với kén đẹp, giá trị cao.

Bài viết liên quan

• Kỹ thuật chăm sóc tằm tuổi 3Chăm sóc đúng cách trước giai đoạn lên né để tằm khỏe, chín đều
• Mật độ nuôi tằm từng tuổiBố trí mật độ hợp lý giúp tằm lớn đều, hạn chế bệnh
• Cách cho tằm ăn đúng kỹ thuậtChế độ ăn cho tuổi cuối đạt kén tốt, tơ dày
• Cách làm nhà nuôi tằm đạt chuẩn: Thiết kế từ A-Z, vật liệu và thông gióBố trí không gian cho giai đoạn lên né và thu hoạch kén
• Hệ thống thông gió nhà nuôi tằmGiữ môi trường thoáng khô khi tằm kéo tơ