Tằm Còi, Tằm Đẹn, Lớn Nhỏ Không Đều: Kỹ Thuật Lọc Đàn & Hồi Sức Tằm Yếu Bằng Lưới

4 Nguyên Nhân Khiến Đàn Tằm Bị Phân Hóa Kích Thước

Hiện tượng tằm còi, tằm đẹn lớn nhỏ không đồng đều không phải do ngẫu nhiên mà luôn bắt nguồn từ 4 sai sót kỹ thuật chuồng trại sau:

1. Mật độ nuôi quá dày & Rải dâu không đồng đều

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất tại các hộ nuôi tằm nông hộ. Khi tằm tuổi 3 bước sang tuổi 4, trọng lượng cơ thể tăng vọt gấp hàng chục lần. Nếu diện tích luống nuôi không được mở rộng kịp thời, tằm con sẽ bò đè lấn lên nhau từ 2 đến 3 lớp. Khi rải dâu, những con tằm khỏe mạnh ở tầng trên sẽ tranh giành ăn hết những phiến lá dâu non bánh tẻ ngon nhất. Những con tằm nhỏ hơn bị đè bẹp dưới đáy chỉ ăn được cuống cọng xơ xác hoặc bã dâu thừa dính phân, lâu ngày dẫn đến tình trạng suy dinh dưỡng, biến thành tằm còi cọc.

2. Kỹ thuật canh cữ dâu vét và cữ thức sai sót ở tuổi nhỏ

Mỗi lần tằm ngủ lột xác (từ tuổi 1 đến tuổi 3) là một cuộc chuyển hóa sinh học quyết định sự đồng đều của cả lứa. Nhiều người nuôi thiếu kiên nhẫn, thấy khoảng 70–80% đàn tằm đã thức dậy và bò tìm dâu là vội vàng rải dâu đại trà. Hậu quả là 20% tằm thức muộn (đang trong giai đoạn bong màng vỏ cũ chưa xong) bị lớp dâu mới phủ đè lên người. Chúng không thể cử động lột xác thoải mái, bị tằm khỏe giẫm đạp và bỏ lỡ "cữ mở miệng vàng", tạo nên khoảng cách tụt hậu ngày càng xa qua từng tuổi.

3. Mầm bệnh tiềm ẩn: Bệnh vi vi bào tử bệnh tằm gai & Nhiễm khuẩn đường ruột mãn tính

Một tỷ lệ tằm còi sinh ra do mang trong mình mầm mống mầm bệnh sinh học nguy hiểm. Phổ biến nhất là vi bào tử trùng Nosema bombycis lây nhiễm nhẹ từ nguồn trứng giống hoặc lây qua bụi tằm con trong không khí. Vi bào tử ký sinh vào tế bào thành ruột và tuyến tơ, phá hủy cấu trúc hấp thu dưỡng chất. Ngoài ra, việc cho tằm ăn phải lá dâu nhiễm khuẩn nhẹ làm viêm loét niêm mạc ruột giữa, tằm ăn nhiều nhưng không tiêu hóa được, cơ thể ngày càng gầy tóp trong khi phần đầu vẫn to bất thường.

4. Vi khí hậu cục bộ chênh lệch giữa các góc chuồng

Chuồng nuôi tằm không có hệ thống đối lưu khí thông thoáng thường tạo ra các "vùng tiểu khí hậu" đối nghịch nhau. Góc luống gần cửa đi hoặc ô thoáng có gió lưu thông, khô ráo nên tằm ăn mạnh, lớn nhanh. Ngược lại, các góc kẹt cuối chuồng thường bị ẩm thấp, tù túng khí độc CO₂ và NH₃ từ đáy luống bốc lên khiến tằm mệt mỏi, bỏ ăn, sinh trưởng chậm lại tạo thành những mảng tằm đẹn cục bộ.

Bảng Phân Loại Lâm Sàng 3 Phút: Cứu Hồi Sức Hay Tiêu Hủy Dứt Khoát?

Sai lầm nghiêm trọng nhất của bà con là "tiếc của", dồn tất cả các con tằm còi, tằm đẹn vào một góc luống để nuôi tiếp với hy vọng chúng sẽ lớn. Việc làm này vô tình biến góc luống đó thành một ổ dịch tập trung đe dọa cả chuồng nuôi. Khi phát hiện tằm phân đàn, bà con phải cầm kẹp hoặc đeo găng tay phân loại dứt khoát trong 3 phút theo bảng tiêu chuẩn thực chiến sau:

Quy Trình 4 Bước Lọc Đàn Bằng Lưới Mắt Cáo Trong 30 Phút

Tuyệt đối không dùng tay nhặt thủ công từng con tằm còi trên luống. Việc dùng tay vừa tốn công sức, vừa làm xây xát lớp da non của tằm, đồng thời làm gãy các mấu chân giả khiến tằm mất khả năng bám dâu. Quy trình chuẩn tại các trại tằm công nghiệp là sử dụng lưới lọc tằm tự động:

1. Chọn đúng thời điểm vàng lọc đàn
   Thời điểm lý tưởng nhất là sau khi đàn tằm vừa lột xác thức đều (bước từ tuổi 3 lên tuổi 4 hoặc tuổi 4 lên tuổi 5) và vừa ăn xong cữ dâu mở miệng đầu tiên. Đây là lúc tằm háu ăn nhất và phản xạ trồi tìm dâu mạnh mẽ nhất.
2. Trải lưới mắt cáo và nhử tằm khỏe
   Trải một tấm lưới cước mắt cáo chuyên dụng phủ kín toàn bộ mặt luống tằm (dùng mắt lưới 1.2–1.5cm cho tằm tuổi 4; 1.8–2.0cm cho tằm tuổi 5). Rải đều một lớp lá dâu bánh tẻ tươi ngon, thái vừa miếng lên trên mặt lưới. Sau 30–45 phút, khoảng 75–80% số tằm khỏe mạnh, háu ăn sẽ nhanh chóng chui qua mắt lưới trồi lên trên mặt để ăn dâu.
3. Nhấc bổng tằm khỏe sang luống mới
   Hai người nắm 4 góc lưới nhẹ nhàng nhấc bổng toàn bộ mảng lưới cùng đàn tằm khỏe mạnh sang luống nuôi mới đã được khử trùng sạch sẽ bằng vôi bột 5C. Dàn đều đàn tằm khỏe với mật độ chuẩn thưa thoáng (khoảng 35–40m² cho một hộp tằm tuổi 5) để tằm tiếp tục ăn rỗi thoải mái.
4. Thu gom tằm còi sinh lý và dọn đáy luống cũ
   Dưới đáy luống cũ lúc này chỉ còn lại 20–25% số tằm gồm toàn bộ tằm còi, tằm yếu cùng bã phân thừa. Trải tấm lưới thứ 2 lên đáy luống cũ, rải một lớp lá dâu non thái nhỏ có tẩm sương dinh dưỡng SMART2. Chờ 20 phút cho những con tằm còi sinh lý bò lên lưới rồi nhấc sang Khu Luống Hồi Sức Riêng Biệt. Số tằm còn lại nằm bẹp dưới đáy không bò lên nổi là tằm bệnh suy kiệt, lập tức quét dọn sạch sẽ đổ thẳng vào xô nước vôi đặc 20% để tiêu hủy.

Phác Đồ Hồi Sức Tằm Còi Bắt Kịp Đàn Trong 36–48 Giờ

Tằm còi sinh lý (nhỏ do thiếu ăn) có cơ chế bù trừ sinh trưởng rất mãnh liệt. Khi được tách riêng sang không gian yên tĩnh, không bị tằm lớn tranh giành và được chăm sóc bằng chế độ dinh dưỡng đặc biệt, chúng sẽ lớn vọt và bắt kịp chu kỳ đàn chính chỉ sau 2 ngày:

1. Thiết lập mật độ siêu thưa thoáng

Nuôi luống tằm còi với mật độ cực kỳ thưa, chỉ khoảng 15–20 con / 100cm². Mật độ này đảm bảo 100% cá thể đều có khoảng trống tự do bò ăn dâu mà không bị bất kỳ con tằm nào khác chèn ép hoặc dẫm đạp lên người.

2. Tiêu chuẩn lá dâu hồi sức: Mềm, mát & giàu đạm hòa tan

Hệ tiêu hóa của tằm còi rất non yếu, tuyệt đối không cho ăn dâu già xơ cứng vì sẽ làm tằm bị tắc ruột, teo đốt đuôi như đã cảnh báo trong bài viết Tằm teo đít, thắt ruột và rối loạn tiêu hóa. Phải hái lá dâu bánh tẻ non (vị trí lá thứ 5 đến thứ 8 từ ngọn xuống), phiến lá mỏng mềm, hàm lượng nước đạt 75–78%. Dâu hái về phải hong ráo nước, thái sợi mỏng vừa miệng tằm để tằm ăn nhanh mà không tốn sức cắn xé.

3. Bổ sung Dinh dưỡng sinh học SMART2 tiếp sức đường ruột

Sản phẩm dinh dưỡng sinh học SMART2 của Công ty TNHH Sơn Kỳ là giải pháp cứu cánh số 1 cho các luống tằm còi nhờ cơ chế cung cấp trực tiếp axit amin lên men và peptit tự do:

• Liều pha hồi sức: Pha 5cc SMART2 với 2 lít nước sạch vào bình xịt áp lực phun sương siêu mịn.
• Kỹ thuật phun: Phun sương đều lên 2 mặt lá dâu non, để ráo hạt nước đọng trong 10 phút rồi rải cho tằm còi ăn.
• Tác dụng lâm sàng: SMART2 kích hoạt hệ thống men amylase và protease trong ống tiêu hóa, giúp tằm hấp thu dinh dưỡng nhanh mà không làm ruột quá tải. Sau 2–3 cữ ăn liên tục, tằm còi sẽ ăn tì tì, phân đùn ra khô ráo thành hạt lục lăng, các đốt thân căng tròn và bắt đầu tăng trọng vượt trội.

4. Điều chỉnh vi khí hậu luống hồi sức

Duy trì nhiệt độ buồng nuôi tằm còi ổn định ở mức 26–27°C, độ ẩm 75–80%. Rắc một lớp mỏng Vôi rắc mình tằm lớn 5C xung quanh mép luống để hút sạch khí ẩm và triệt tiêu mầm bệnh nấm mốc rình rập.

Ngoài ra, nếu trong quá trình lọc đàn bà con phát hiện có những con tằm ngóc đầu lắc lư, co giật bất thường, hãy đối chiếu ngay với các dấu hiệu ngộ độc thuốc BVTV tại bài viết Tằm chong đầu, ngóc đầu lắc lư và co giật để kịp thời dùng SMART-3 cấp cứu. Khi tằm còi đã hồi sức lớn đều, việc canh cữ lên né đồng loạt sẽ trở nên dễ dàng hơn nhiều theo hướng dẫn tại bài viết Tằm chín không đều, chín lai rải và cách phân loại bắt tằm.