Bệnh Tằm Vôi: Nhận Diện Sớm Và Xử Lý Kịp Thời

Tằm chết cứng, phủ lớp trắng như bột vôi — dấu hiệu bệnh tằm vôi bà con tuyệt đối không được bỏ qua

Nhận diện sớm, hạ ẩm ngay, cứu đàn tằm trước khi nấm trắng lan khắp nong

Bệnh tằm vôi (bà con còn gọi là bệnh bạch cương, bệnh nấm trắng, tằm cứng) thường xuất hiện âm thầm vào sáng sớm khi nhà nuôi còn ẩm. Chỉ vài con tằm bỏ ăn, nằm bám trên lá, hôm sau đã thấy lớp phấn trắng mịn phủ kín thân. Nhiều bà con tưởng tằm ngủ nên không để ý, đến khi cả nong tằm hóa cứng thì đã muộn. Nguyên tắc vàng để chặn bệnh là nhận diện đúng triệu chứng và hạ độ ẩm nhà nuôi xuống dưới 75% càng sớm càng tốt.

Bệnh tằm vôi là gì và vì sao nguy hiểm?

Bệnh tằm vôi do một loại nấm có tên khoa học là Beauveria bassiana gây ra. Bà con thường gọi là bệnh bạch cương, bệnh nấm trắng hoặc bệnh tằm cứng. Đây là một trong những bệnh tằm do nấm phổ biến và khó trị nhất trong nghề nuôi tằm.

Điểm nguy hiểm của bệnh nằm ở chỗ bào tử nấm cực nhỏ và nhẹ. Chúng có thể tồn tại rất lâu trong đất, trên lá dâu, trên nong né và dụng cụ nuôi. Chỉ cần gặp độ ẩm cao và nhiệt độ mát, bào tử sẽ nảy mầm và xâm nhập qua da tằm.

Khác với nhiều bệnh khác lây qua đường ăn uống, nấm bệnh tằm vôi tấn công trực tiếp qua lớp biểu bì. Khi đã vào trong cơ thể tằm, nấm hút chất dinh dưỡng và tiết ra chất phân hủy cơ thể tằm từ bên trong. Tằm chết rất nhanh, thường chỉ sau một đêm. Sau đó, sợi nấm mọc ngược ra ngoài, tạo thành lớp phấn trắng bao kín thân tằm.

Điều kiện nào khiến nấm trắng bùng phát?

Nấm Beauveria bassiana chỉ phát triển mạnh khi độ ẩm trong nhà nuôi vượt ngưỡng 80-85%. Đây là lý do bệnh thường xuất hiện vào mùa mưa, những ngày nồm ẩm hoặc khi bà con phun nước làm mát nhà quá tay.

Nhiệt độ mát cũng là yếu tố thuận lợi cho nấm phát triển. Ban đêm và sáng sớm là lúc bệnh lộ rõ nhất vì đây là thời điểm nhà nuôi ẩm nhất.

Nguồn lây chính đến từ ba con đường:

• Bào tử nấm tồn trong đất, bám lên lá dâu khi bà con hái lá sát gốc hoặc lá còn ướt sương.
• Bào tử bám trên nong né, giàn nuôi, dụng cụ chưa được sát trùng kỹ.
• Bào tử dính trên tay, quần áo người chăm sóc khi tiếp xúc với tằm bệnh rồi chạm sang nong khỏe.

Nhận diện bệnh tằm vôi qua từng giai đoạn

Bà con có thể nhận biết bệnh tằm vôi bằng mắt thường qua bốn giai đoạn rõ rệt. Quan sát kỹ vào buổi sáng sớm là cách phát hiện sớm nhất.

Giai đoạn sớm: Tằm bắt đầu bỏ ăn, ít di chuyển, nằm rải rác trên mặt lá dâu. Da tằm mất độ bóng, trông hơi khô và nhám. Phân tằm có thể hơi lỏng nhẹ. Giai đoạn này rất khó nhận ra nếu bà con không để ý kỹ.

Giai đoạn tằm hóa cứng: Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất của bệnh. Tằm chết ở tư thế bám chặt vào lá hoặc thành nong, cơ thể cứng đờ, có thể hơi cong. Khác hẳn với bệnh bủng hay bệnh mủ, tằm bệnh tằm vôi không nhũn, không chảy dịch.

Giai đoạn phủ trắng phấn: Sau khoảng 1-2 ngày, mặt ngoài thân tằm bắt đầu xuất hiện lớp sợi trắng mịn như bột phấn. Lớp này bám dọc theo thân, lan dần từ đầu đến đuôi. Đây chính là lúc bào tử nấm phát tán mạnh nhất.

Giai đoạn lan rộng: Bệnh xuất hiện thành từng đám ở nơi ẩm cao, ít gió. Từ một vài con ban đầu, chỉ sau 2-3 ngày đã lan ra cả góc nong. Bào tử theo tay người, theo lá dâu và theo gió lan sang các nong lân cận.

Phân biệt bệnh tằm vôi với các bệnh tằm khác

Nhiều bà con nhầm lẫn giữa các bệnh tằm vì chúng có vài điểm giống nhau. Phân biệt đúng sẽ giúp xử lý đúng cách, tránh lãng phí thuốc và công sức.

Điểm khác biệt dễ nhớ nhất là tằm bệnh tằm vôi chết trong tư thế cứng và phủ trắng. Các bệnh khác thường làm tằm mềm nhũn hoặc chảy dịch. Nếu bà con thấy tằm chết cứng và có lớp bột trắng, gần như chắc chắn là bệnh nấm trắng.

Xử lý bệnh tằm vôi theo 4 bước

Khi phát hiện tằm bệnh tằm vôi, bà con cần hành động ngay trong ngày. Dưới đây là quy trình xử lý đã được đúc kết từ thực tế chuồng trại.

Bước 1: Cách ly và tiêu hủy tằm bệnh ngay. Nhặt bỏ toàn bộ tằm chết và tằm có dấu hiệu nghi bệnh. Cho vào túi kín, buộc chặt miệng túi. Tiêu hủy bằng cách chôn sâu kèm vôi bột hoặc đốt. Tuyệt đối không vứt bừa ra vườn hay xuống ao vì bào tử sẽ phát tán khắp nơi. Khi nhặt tằm bệnh, bà con nên dùng đũa hoặc kẹp, không dùng tay trần.

Bước 2: Giảm ẩm và tăng thông gió. Đây là biện pháp quan trọng nhất để chặn bệnh. Bà con cần đưa độ ẩm nhà nuôi xuống dưới 75% càng nhanh càng tốt. Ngừng ngay mọi hoạt động phun nước làm mát. Mở toàn bộ cửa sổ, cửa ra vào để gió đối lưu. Bật quạt để không khí lưu thông, đặc biệt là những góc khuất, ít gió.

Bước 3: Rắc vôi bột. Rắc một lớp vôi bột mỏng và đều lên mặt nong và xung quanh vùng có tằm bệnh. Vôi giúp hút ẩm và tạo môi trường kiềm ức chế nấm phát triển. Bà con có thể rắc thêm lên các nong lân cận để phòng ngừa. Chỉ rắc mỏng, không rắc quá dày vì tằm sẽ khó bò và ăn vướng.

Bước 4: Vệ sinh sát trùng nong và nhà nuôi. Giặt sạch nong né bằng nước, phơi nắng cho khô kiệt. Quét vôi hoặc phun thuốc sát trùng lên tường, nền nhà và các dụng cụ nuôi. Để nhà khô ráo vài ngày trước khi nuôi vụ mới.

Phòng bệnh tằm vôi cho vụ nuôi sau

Phòng bệnh luôn hiệu quả hơn chữa bệnh. Với bệnh nấm trắng, bà con cần xây dựng thói quen phòng ngừa từ đầu vụ.

Kiểm soát độ ẩm nhà nuôi. Giữ độ ẩm trong khoảng 75-85%, không để vượt ngưỡng 85%. Dùng ẩm kế để theo dõi, hoặc quan sát bằng cảm giác: nếu tường nhà đọng nước, nong né ẩm ướt là độ ẩm đã quá cao.

Xử lý lá dâu trước khi cho ăn. Hái lá dâu vào buổi sáng khi sương đã ráo. Không hái lá sát gốc vì dễ dính đất có bào tử nấm. Rửa lá nếu thấy bẩn, sau đó để thật ráo trước khi cho tằm ăn. Lá còn ướt là nguồn lây bệnh rất lớn.

Vệ sinh và sát trùng định kỳ. Rắc vôi bột định kỳ 2-3 ngày một lần, đặc biệt là khi thời tiết ẩm kéo dài. Sát trùng nong né, dụng cụ nuôi trước và sau mỗi lứa tằm. Khi có dịch bệnh xung quanh, cần tăng cường sát trùng nhà nuôi và dụng cụ.

Duy trì mật độ nuôi hợp lý. Không nuôi quá dày vì tằm chen chúc sẽ tạo môi trường ẩm thấp, thiếu thông thoáng. Mật độ hợp lý giúp nhà nuôi khô ráo và giảm nguy cơ bùng phát nấm bệnh.

Một số sản phẩm hỗ trợ phòng bệnh nấm trắng

Trên thị trường có một số chế phẩm chuyên dụng giúp bà con phòng và xử lý bệnh nấm trắng trên tằm.

Thuốc trị tằm Vôi F3 là chế phẩm đặc trị bệnh vôi trắng, vôi xanh, vôi đen và các loại nấm gây hại trên tằm dâu. Sản phẩm dùng để khử trùng cơ thể tằm và tiêu diệt bào tử nấm trong môi trường nuôi. Phù hợp cho cả tằm nhỏ tuổi 3 và tằm lớn tuổi 4, tuổi 5. Khi dùng dạng bột hoặc phun sương, bà con nên xử lý trước khi cho ăn 15-30 phút và đeo khẩu trang khi thao tác.

Clo bột 90% (TCCA) là dạng bột sát trùng đậm đặc, dùng pha nước phun khử trùng nhà nuôi, dụng cụ hoặc trộn với vôi bột rắc lên nền nhà và hố phân. Sản phẩm giúp diệt khuẩn, nấm mốc và mầm bệnh tồn đọng. Bà con cần lưu ý không phun dung dịch Clo đậm đặc trực tiếp lên lá dâu tươi, và đảm bảo nhà nuôi thông thoáng khi sử dụng.

Kết luận

Bệnh tằm vôi do nấm Beauveria bassiana thường xuất hiện khi nhà nuôi ẩm ướt, tằm bỏ ăn, hóa cứng rồi phủ lớp trắng như bột. Bà con cần nhận diện sớm, cách ly và tiêu hủy tằm bệnh ngay, rắc vôi bột và hạ độ ẩm nhà nuôi xuống dưới 75%. Phòng bệnh bằng cách giữ nhà thông thoáng, để lá dâu ráo và sát trùng nong né định kỳ là cách bảo vệ đàn tằm hiệu quả nhất.